برگزاری مراسم تعزیه خوانی در خزنان از توابع طالقان

 

مراسم تعزیه خوانی در محرم سال 1397از روز سه شنبه 20 شهریور به مدت ده روز در منطقه خزنان از توابع طالقان توسط تعدادی از تعزیه خوانان برجسته کشوری اجرا خواهد شد.این مراسم از روز اول محرم هر روز راس ساعت 14 و تعزیه روز عاشوار راس ساعت 7:30 صبح برگزار خواهد شد. اسامی تعزیه خوانها به شرح ذیل می باشد.

1- حاج علی جلیلوند

2- صیاد جلیلوند

3-اسحاق شیخ اسماعیلی

4-کریم اکبری

5-محمد خردمند

6-علی حسین سلیمی

7-مسعود مولایی

نوازنده:روح الله گیوه کش

همانند سالهای گذشته مراسم  تعزیه خوانی دهه اول محرم از 12 الی 21 مهر 1395 در زرجه بستان از توابع استان قزوین توسط تعزیه خوانان برجسته کشور برگزار می گردد. اسامی تعزیه خوانان دعوت شده به شرح ذیل می باشد:

اولیا خوانها

1- حاج علی جلیلوند(شهادت خوان وسرپرست گروه)

2-محمد خردمند

3-کریم اکبری

4-نور علی صفری

5-عیوض علی کریمی

6-عیسی بهتویی

اشقیا خوانها

1-احسان نظری

2-علی حسین سلیمی

3- رضا خردمند

 

 

پیش خوانی در تعزیه های شهادت امام و وداع شهربانو

اجرا در دستگاه نوا.(مطابق با تصنیف چهره به چهره)

 

چون شاه دین پوشید کفن                                  گفتا به زینب این سخن

دارم وصیت با تو من      از خیمگه بیرون میا          در قتلگاه گریان میا

داد ای فلک داد ای فلک(2)                             صد داد و بیداد ای فلک(2)

چون شمر دون آید برم                                          خنجر نهد اندر برم

از تن جدا سازد سرم     ازخیمگه بیرون میا               در قتلگه گریان میا

داد ای فلک داد ای فلک(2)                           صد داد و بیداد ای فلک(2)

آن ظالم و آن بی حیا                                      آید میان قتلگاه

دست از تنم سازد جدا                                از خیمگه بیرون میا

داد ای فلک داد ای فلک(2)                       صد داد و بیداد ای فلک(2)

زینب به صد آه و فغان                                گفت ای برادر جان امان

بهر چه خواهی پیرهن                                برمن نما مطلب عیان

 ای خواهرم ای خواهرم                                    ای یادگار مادرم

جان تو جان دخترم                                       از خیمگه بیرون میا

 

 

 

مراسم تعزیه خوانی در زرجه بستان سال 94

به همت مردم خوب و مهمان نواز و همچنین شواری اسلامی زرجه بستان از توابع استان قزوین (که به اعتراف اکثر تعزیه خوانهای ایران به نوعی دانشگاه تعزیه ایران است)  همانند سالهای گذشته مراسم تعزیه خوانی در محل مذکور به سرپرستی حاج علی جلیلوند از روز اول محرم (23 مهر 94) تا روز عاشورا(2 آبان 94) برگزار خواهد شد. اسامی گروه دعوت شده به شرح ذیل می باشد:

 

اولیل خوانها:

1. حاج علی جلیلوند(شهادت خوان و سرپرست گروه)

2. حسین جلیلوند

3. علیرضا جلیلوند

4. محمد جلیلوند

5. کریم اکبری

6. عیسی بهتویی

7. محمد خردمند

   اشقیا خوانها

8. احسان نظری

9. هژبر نجفی

نوازنده:

قدرت فتحی

نوحه 2 (تعزیه حضرت عباس علیه السلام)

در دستگاه شور{آواز دشتی}

--------------------------

سپه سالار شه تشنه لبان ، عموجان عمو جان

از عطش مرغ دلم گشته طپان ، عمو جان عموجان { جواب }

ما که طفلیم و فکار ، عمو عمو

ما که طفلیم و فکار ، عمو عمو { جواب }

بهرما آب بیار ، عموعمو

ما که طفلیم و فکار ، عمو عمو { جواب }

رنگم از سوز عطش بین شده زرد، عموجان عموجان

هیچکس رحم و به طفلیم و نکرد ، عموجان عموجان { جواب }

ای علمدار حسین ، عموعمو

ای علمدار حسین ، عموعمو { جواب }

ای سپه دار حسین عمو عمو

ای علمدار حسین ، عموعمو { جواب }

کن زیاری بر این قوم و شتاب ، عمو جان عموجان

گر فروشند و بخر جرعه ی آ ب ، عموجان عموجان { جواب }

یا سئوالی یا جواب ، عموعمو

یا سئوالی یا جواب ، عموعمو { جواب }

یا که یک قطره ی آب عمو عمو

یا سئوالی یا جواب ، عموعمو { جواب

نوحه بازار شام

 

در دستگاه شور گوشه سلمک خوانده می شود

 - 

به تشتی که باشد سر شاه دین – سر شاه دین

                                 شراب از چه  ریزی یزید لعین – یزید لعین{جواب}

                                                   یزید ای ستمگر ایا کینه پرور

                                                یزید ای ستمگر ایا کینه پرور{جواب}

                                               مکن ظلم دیگر بر آل پیمبر

                                        یزید ای ستمگر ایا کینه پرور{جواب}

                                                  زدی آتش اندر دلم وای

                                           زدی آتش اندر دلم وای{جواب}

                                              نمودی خزان حاصلم وای

                                            زدی آتش اندر دلم وای{جواب}

                                               الهی عزیزت بمیرد یزید

                                        عزیزان مارا نمودی شهید{جواب}

                               همین سر که بینی چنین خواروزار-چنین خواروزار

                                پیمبر به دوشش نموده سوار – نموده سوار{جواب}

                                           یزید ای ستمگر ایا کینه پرور

                                            یزید ای ستمگر ایا کینه پرور{جواب}

                                                  مکن ظلم دیگر بر آل پیمبر

                                        یزید ای ستمگر ایا کینه پرور{جواب}

                                             زدی آتش اندر دلم وای

                                        زدی آتش اندر دلم وای{جواب}

                                              نمودی خزان حاصلم وای

                                    زدی آتش اندر دلم وای{جواب}

                                              الهی عزیزت بمیرد یزید

                                     عزیزان مارا نمودی شهید{جواب}

                                 همین زینب اخر پسر مرده شد – پسر مرده شد

                               زداغ برادر دل افسرده شد – دل افسرده شد{جواب}

                                             یزید ای ستمگر ایا کینه پرور

                                     یزید ای ستمگر ایا کینه پرور{جواب}

                                           مکن ظلم دیگر بر آل پیمبر

                                      یزید ای ستمگر ایا کینه پرور{جواب}

                                                 زدی آتش اندر دلم وای

                                              زدی آتش اندر دلم وای{جواب}

                                                     نمودی خزان حاصلم وای

                                              زدی آتش اندر دلم وای{جواب}

                                              الهی عزیزت بمیرد یزید

                           عزیزان مارا نمودی شهید{جواب}

 

نوحه امام حسین (ع)

در دستگاه شور – آواز دشتی خوانده می شود

---------------------------------------------------

باز و زد فلک بیرق الم – از چه هر زمان به دل غم آمد(2)

زین غم و فغان اندرین جهان – گوئیا مه محرم آمد (2)(جواب)

شیعیان فغان نمائید

شیعیان فغان نمائید(جواب)

اشک واز بصر ببارید

شیعیان فغان نمائید(جواب)

کشته شد حسین

کشته شد حسین(جواب)

نور هر دوعین

کشته شد حسین(جواب)

شمس مشرقین

شرق وغرب بین بماتم آمد (2) (جواب)

گفت وشاهدین – با حرم چنین

روز آخر من است امروز(2) (جواب)

بی کفن یقین کاندرین زمین

آه و پیکر من است امروز(2) (جواب)

خواهرا حلال و بنما

خواهرا حلال و بنما(جواب)

سیرو بین مراتو جانا

خواهرا حلال و بنما(جواب)

کهنه پیرهن آرو بحر من – تاکنم بتن

زآنکه ساقر من است امروز(2) (جواب)

با حضور عده ای از اساتید تعزیه ایران مراسم تعزیه خوانی محرم سال ۹۲ از تاریخ ۱۴ الی ۲۴ آبان در شهرک ولیان برگزار می گردد.اسامی ذاکرینی که تا کنون جهت همکاری مشخص شده اند عبارتند از

۱- حاج علی جلیلوند(شهادت خوان و سرپرست گروه)

۲- محمد خردمند

۳- رضا خردمند

۴- محمد مشایی

۵- رحمت متولی

۶- حمید صمد بین

۷-یعقوب بنی علی

۸- محمد نجفی

۹-سجاد متولی (نوازنده)

 

X

هنر ایرانی نمایش ایرانی

 

موسیقی مذهبی (تعزیه خوانی)

 موسیقی تعزیه : 

در تعزیه موسیقی به دو بخش مجزا و مستقل تقسیم می شود . موسیقی سازی که ارتباط کمی با متن تعزیه دارد و موسیقی آوازی که در زمینه اصلی اجرای تعزیه است .

موسیقی آوازی تعزیه ار جنبه های گونان ، قابل اهمیت است .

ارتباط و کنش متقابل میان آواز در تعزیه و موسیقی ردیف دستگاهی و همچنین مسایلی از قبیل منع مذهبی در گسترش موسیقی ، اهمیت آواز را در تعزیه دو چندان میکند .  

در واقع موسیقی آوازی تعزیه از سوی مبتنی بر موسیقی آوازی در ردیف دستگاهی است و از سوی دیگر سبب حفظ و تداوم آن در طول سالیان متمادی شد .  

از زمان صفویه با تشدید فضای مذهبی و منع موسیقی ، گسترش و تکامل تعزیه سبب شد ، آواز موسیقی ردیفی ، به تعزیه وارد شده و خود را با آن وفق دهد ، علاوه بر این ، موسیقی آوازی تعزیه ، از موارد دیگری نظیر نقالی ، هم سرایی و نحوه خوانی ، و موسیقی نواحی ایران بهره برده است که به اجمال به هر یک از آنان می پردازیم .

ردیف موسیقی دستگاهی :

در ادواز مختلف نظام پادشاهی ایران ،  دربار و پایتخت حکومت محل تجمع هنرمندان بوده است .

از زمان صفویه به دلیل منع سایر انواع موسیقی ، مراکزی نظیر تبریز ، قزوین و اصفهان ، محل تجمع تعزیه خوانان و راویان آوازهای مذهبی شد .

این راویان به دلیل تسلط بر دقایق و ظرایف آواز ، تکنیک ها و حالات مختلف آن برای شخصیت پردازی ها در نمایش های سوگ آور بهره می جستند .

شخصیت ها و کارکترهای مختلف نیز این مکان را فراهم می کرد .

در زمان زندیه نیز شیراز ، رویکردی این گونه یافت .

نکته مهم در این مورد آن است که مکاتب مهم آواز در ادوار بعد در این شهرها پدید آمدند و موسیقی دانان این مکاتب را با نام مکاتب آوازی تبریز ، قزوین ، اصفهان و شیراز به رسمیت

می شناسند.

مکتب آوازی تهران نیز تحت تاثیر تکیه دولت و تجمع خوانندگان برجسته در آن به وجود آمد .

در واقع بزرگ ترین خوانندگان سده اخیر ، تعزیه خوان های برجسته ای بوده اند . سید احمد خان ، اقبال آذر و قلی خان شاهی ، از جمله کسانی هستند که نمونه های آوازی آنان در صفحه ضبط شده و می تواند مرجعی برای ارتباط میان آواز در تعزیه و موسیقی ردیف دستگاهی باشد .

خواننده بزرگی چون اقلبا آذر ، با سبک و تکنیکی ممتاز و حنجره ای رسا و قوی و تحریر های متنوع و پیچیده ، آواز را از تعزیه آغاز کرده بود و از کودکی در قزوین به دسته های تعزیه وارد شد .

نکته دیگر ، حفظ امانت داری ردیف آوازی ، توسط تعزیه خوان هاست . در یک دوره نسبتا طولانی ، از صفویه تا اواخر عهد قاجار ، تعزیه خوان ها ، مهم ترین راویان و مرجعان موسیقی آوازی بودند .

هم سرایی و آواز جمعی :

نوحه مهم ترین شکل آواز جمعی است ، در این فرم ، تعزیه خوان و گروه هم خوان و گاه مخاطبان ، به صورت سوال و جواب ، یک آواز مذهبی را که دارای ریتم مشخص است را اجرا می کنند . تعزیه ها اغلب با پیش خوانی ، شروع می شد .پیش خوانی نیز شامل اجرای نوحه ها و مقدمه ای برای شروع نمایش بود .

نوحه خوانی و مرثیه خوانی دسته جمعی در سوگ قهرمانان اسطوره ای و شخصیت های بر جسته ، از پیش از اسلام رایج بود . این سنت به شکل مذهبی ، وارد تعزیه نیز شد

نقالی :

دو شیوه مرسوم د نقالی یعنی نقالی حماسی و نقالی مذهبی ، پدیده ای مستقل بود که به تعزیه

راه یافت .

نقل حماسی بیشتر شامل شاهنامه خوانی و نقل مذهبی شامل حمله خوانی و حمزه خوانی بود .

نقال با ترکیبی از روایت داستانی ، دکلمه آواز و خواندن برخی نغمه ها به صورتی تحکم آمیز ، یک حکایت حماسی یا مذاهبی را بیان می کرد .

در نقل مذهبی ، بیان تراژیک و غم انگیز و در نقل حماسی بیان پر طمطراق و خطابی وجود داشت .

تعزیه از هر دو بیان در تکامل خود بهر جست . مظلوم خوان ها ( اولیا یا امام خوان ها )  بیشتر از نقل مذهبی و مخالف خوان ها ( اشقیا و دشمنان )  از نقل حماسی بهره گرفتند .

(( هنوز هم می توان دو روش مشخص مقالی را در تعزیه تشخیص داد . بیان غمناک آوازی در دستگا های معین موسیقی ایرانی که مظلوم خوان ها به کار می بردند و بازمانده نقالی مدهبی است. بیان غلو شده پر از طمطراق و تحرک و شکوه که اشقیا به کار می بردند و بازمانده نقالی حماسی است .))

موسیقی نواحی :

آواز و نغمه های مناطق مختلف ایران به دو شکل در تعزیه بروز کرد . حضور خوانندگان برجسته و شاخصی که از شهرهای مختلف ترکیه دولت می آمدند ، برخی حالات و نغمه ها را وارد تعزیه کرد .

از سوی دیگر اجرای تعزیه در مناطقی نظیر گیلان ، مازندران ، آذربایجان و... تلفیقی از روایت های مرسوم تعزیه و نغمه ها و آوازهای محلی را پدید آورد .

این آوازها اغلب شامل مواردی بودند که از نظر فرم و محتوا بیانی غمناک داشتند . در این مورد می توان مثال هایی ارایه کرد :

مازندران :

 در میان انواع موسیقی مذهبی در مازندران ، تعزیه ، بیشترین ارتباط متقابل را با موسیقی منطقه ایجاد کرده است .

مقام امیری به عنوان برجسته ترین و مشهور ترین نقام رایج در منطقه ، در بخش موسیقی آوازی و حتی سازی تعزیه راه یافت و حتی تا دو سوی البرز کشانده شد .

از سوی دیگر برخی از نغمه های منطقه کومش ( سمنان ) ، از طرق تعزیه به موسیقی منطقه مازندران نفوذ کرد.

آوازهایی نظیر نجما ، حقانی ، محزونی و صنمبر از کومش به موسیقی آوازی مازندران راه یافته و به تدریج نیز با سازهایی نظیر (( لله وا )) ( نی چوپانی ) و کمانچه اجرا شدند .

 طالقان :

 موسیقی مذهبی در طالقان ، مهم ترین موسیقی منطقه است .

 در تعزیه این منطقه آوازی موسوم (( به کل امیر )) که به احتمال برگرفته از امیری مازندران است .

جایگاه ویژه ای دارد . کل امیر همچنین توسط شعر خوان های طالقان در بیان احادیث و روایت به کار می رود .

نکته قال توجه در مورد ارتباط تعزیه و موسقی نواحی ، در موسیقی سازی نهفته است . بر خلاف مناطق مرکزی و شهرنشینی که موسیقی تعزیه کاملا مستقل است ، در نواحی و مناطقی نظیر مازندران ، گیلان ، کومش و طالقان ، آوازهای منطقه ضمن تاثیر در تعزیه ، به مقام های سازی دیگر مناطق هم جوار وارد شدند .

ارتباط عمیق میان ساز و آواز در مناطق یاد شده و حضور سازهایی نظیر انواع نی با بیان غمناک و ویژه اش ، به این ارتباط ، کمک شایان کرده است .

نفوذ و حضور، حالت هایی مختلف از تعزیه در ساز و آواز  مناطق یاد شده ،  جنبه دیگری از این کنش و ارتباط متقابل است .

موسیقی سازی :

بر خلاف موسیق آوازی و گسترش قابل توجه آن ، موسیقی سازی تعزیه چندان تکامل و گسترش نیافت و در حد یک نماد تشریفاتی باقی ماند .

 در دوران  گذشته ، موسیقی سازی تعزیه در استفاده از سارهای بادی ( انواع سرنا و کرنا ) و کوبه ای ( انواع دهل و نقاره ) خلاصه می شد .

در زمان قاجار و پس از ورود موزیک نظام و سازهایی مربوط ، به تدریج سازهای غربی ، جانشین سازهای یاد شده شد .

هر چند در دوره ای کوتاه هر دو گروه سازها ، با هم به کار می رفت .

ترمپت ، ترومبون ، کلارینت ، سنج ، انواع طبل در این اواخر فلوت ابوا ، از رایج ترین سازهای مورد استفاده در تعزیه بوده اند .

در کلیه ادورا مذکور ، سازها وظیفه اعلام آغز مراسم ، ربط قسمت های نمایشی ، و ایجاد فضا را بر عهده داشتند .

عدم مشارکت آنها در متن و عدم همراهی با آواز ، سبب تغییر شکل  و گسترش سازهای مربوط به تعزیه شد .

در واقع حضور سازها ، لازم ، اما حاشیه ای بوده است .

منع مذهبی در استفاده از ادوات موسیقی ایرانی ، حجم صدایی کم و شرایط خاص مجریان موسیقی ( موقعیت اجرا ) سبب شد تا سازهای ایرانی هرگز به تعزیه راه نیابند ، این مسئله خود سبب شد جنبه نمایشی – تشریفاتی ، سازهای خبری – نظامی پیشین ، افزایش یافته و حجک صدایی و فضا سازی آنها ، موقعیت این گونه سازها را در سده های متوالی تثبیت کند ، این رویه هنوز ادامه دارد .

از زمان پهلوی اول ، با جلوگیری از اجرای تعزیه و منع نمایش های مذهبی بسیاری از سنت های آن به خصوص در زمینه اجرای آوازهای ، رو به اضمحال گذارد .

وقفه پیش آمده سبب شد در دوره حاضر ، بسیاری ار مجریان تعزیه ، به دلیل عدم آگاهی از رموز و دقایق موسیقی آوازی ، و با تاثیری از موسیقی رسانه ای ، ترانه ها و آوازهای روز و نوعی مصیبت خوانی شبه مداحی – مطربی ، به اجرای تعزیه بپردازند .

با وجود ان که هنوز بقایایی از تعزیه خوان های برجسته و ممتاز حضور دارند ، اما شکل غالب اجرای تعزیه به خصوص در نواحی شهرنشین نظیر تهران ، مبتنی بر اجرایی غیر اصیل ، سطحی و فرمایشی است . بی تردید تعزیه در بخش موسیقی ، نیاز به بازنگری اساسی دارد .

 

---

ایران سرزمین فرهنگهای گونهگون، سرزمین همزیستی فرهنگها، سرزمین کثرت و وحدت است.....   ایران سرزمین فرهنگهای گونهگون، سرزمین همزیستی فرهنگها، سرزمین کثرت و وحدت است. ایران به لحاظ گستردگی قلمرو و قرار گرفتن در موقعیت جغرافیایی خاص دچار گستردگی و پراکندگی فرهنگی و در نتیجه برخورد این فرهنگها دارای فرهنگی پویا، رو به گسترش و در مسیر تحول بوده است.صرف نظر از تغییراتی که به دلیل ظهور و سقوط حکومتهای گوناگون و بروز جنگهای مختلف در فرهنگ مردم ایران به وجود آمد، ایران و ایرانی همواره دارای جایگاه خاصی در عرصه جهانی بوده است.تعدد عناصر فرهنگی در ایران فرصت مناسبی را در اختیار پژوهشگران میگذارد تا در این میدان تحقیق به وسعت ایران زمین به بررسی ابعاد مختلف این عناصر و سیر تحول و تغییرات آن بپردازند. یکی از این عناصر ارزشمند فرهنگی تعزیه و شبیه خوانی است که طی سالیان جایگاه خود را در فرهنگ ایرانیان حفظ کرده است. تعزیه(یا شبیهخوانی)، نوعی نمایش مذهبی و سنّتی ایرانی شیعی، عمدتاً درباره شهادت امام علی و امام حسین (ع) و مصائب اهل بیت است. واژه تعزیه/ تعزیت در اصل به معنای توصیه به صبر کردن، تسلّی دادن و پرسش از بازماندگانِ درگذشتگان و در برخی مناطق ایران مثلاً در خراسان به معنای«مجلس ترحیم» است. در میان شیعیان غیر ایرانی (در عراق و شبهقاره هند) لفظ تعزیه با وجود ارتباط با شهادت حضرت علی (ع) و یا مصائب شهدای کربلا به معنای«شبیهخوانی» به کار نمیرود، بلکه آنان تعزیه را به مراسمی نمادین اطلاق میکنند که در آن دستههای عزاداری در طول مراسم، شبیه ضریح یا تابوت ائمه (علیهالسلام) را بر دوش میکشند و هم در پایان روز عاشورا ، اربعین و... آن را به خاک میسپارند. «آنه ماری شیمل» در کتاب خود دراین باره می نویسد: در قرن سیزدهم/ نوزدهم در قلمرو سلطنت اَوَده در لکهنوی هند، تعزیه به منزله یکی از تماشاییترین نمایشها، در حضور سلاطین برگزار میشد. به نوشته این کتاب : در ناحیه کارائیب، مثلاً در«جزیره ترینیداد» نیز تعزیه به مراسمی نمادین اطلاق میشود که به آن «تَجَه» میگویند. این قبیل مراسم نمادین در نواحی دیگر جهان، از جمله در اندونزی نیز با عنوان «تابوت» برگزار میشود. پیشینه: برخی محققان، پیشینه تغزیه را به آیینهایی چون مصائب میترا، سوگ سیاوش، و یادگار زریران باز میگردانند و برخی پدید آمدن آن را متأثر از عناصر اساطیری بینالنهرین و آناتولی و مصر، و کسانی نیز مصائب مسیح و دیگر افسانههای تاریخی در فرهنگهای هند و اروپایی و سامی را در پیدایی آن مؤثر دانستهاند. اما در هر حال از برپایی مجالس تعزیه به معنای امروزین آن تا پیش از پایان دوره صفویه اطمینان نداریم؛ تنها نکته آشکار این است که از زمان تسلط عربها بر ایران، ایرانیان همیشه فرصتی می جستند تا خود را از آن سلطه رها کنند. پیدایش نهضتهای مقاومت و فرقههای ایرانی که دشمنان دستگاه مرکزی قلمروی عربی اموی و بعدها عباسی بودند، از نتیجههای این کوشش بود. یکی از این مخالفتها موضوع غصب خلافت توسط افرادی بود که از خاندان پیامبر (ص) نبودند. ایرانیان در برابر این خلفا، از افراد خاندان پیامبر(ص) و فرزندانشان حمایت کرده و باعث رشد و رونق همه ساله مجالس تعزیه و دسته های عزاداری در کشور شدند. اگر چه که بدیهی است تعزیه به معنای نمایشی امروزه آن طی زمان و به تدریح بر پایه پذیرش شرایط و مردمان به وجود آمده است و نه یک شبه و به امر و دستور یک نفر. به این شکل که ابتدا تنها دستههایی به کندی از برابر تماشاگران می گذشتند و با سینه زدن و زنجیر زدن و کوبیدن سنج و نظایر آن و حمل نشانهها و علم هایی که بی شباهت به افزارهای جنگی نبود و نیز هم آوازی و همسرایی در خواندن نوحه، ماجرای کربلا و شهادت امام حسین(ع) و گاهی نیز امام علی (ع) را به مردم یادآوری میکردند. در مرحله بعدی آوازهای دسته جمعی کمتر شد و نشانهها بیشتر و یکی دو واقعه خوان نیز به آنان اضافه شدندکه واقعه را برای تماشاگران نقل کرده و سنج و طبل و نوحه آنها را همراهی میکرده است. چندی بعد به جای نقالان، شبیه چند تن از شهدا را به مردم نشان دادند که با شبیهسازی و نشانههای نزدیک به واقعیت میآمدند و مصائب خود را شرح میدادند. مرحله بعد گفتوشنید شبیهها بود با هم و بعد پیدایش بازیگران. تاورنیه – taveier – یکی از مراحل تحول را در یادداشتهایش نشان داده است: « در محرم 1046 خورشیدی در حضور شاه صفوی دوم در اصفهان شاهد مراسمی بوده است که پنج ساعت پیش از ظهر آغاز شده و تا ظهر ادامه داشته است. گفته او با مدرکی درشبیه سازی تمام میشود : در بعضی از این عماری ها طفلهایی شبیه نعش خوابیده بودند و آن هایی که دور عماری را احاطه کرده بودند گریه و نوحه و زاری می کردند. این طفلان شبیه دو طفل امام حسین (ع) هستند که بعد از شهادت امام ، خلیفه بغداد آنها را گرفت و به قتل رسانید.» اوج تکامل تعزیه در دوره ناصرالدینشاه (1264- 1313) بود. چرا که به تعزیه علاقه فراوانی داشت. تکیه دولت، که به دستور ناصرالدینشاه ساخته شد، در ترویج تعزیه بسیار مؤثر بود. تعزیهخوانانِ آنجا که در حقیقت تعزیهخوانِ دولتی بودند زیر نظر "مُعین البُکا" در برابر شاه و درباریان تعزیه میخواندند. صرفنظر از تعزیههایی که موضوع و محتوای آنها به زنان مربوط میشد مثل مجلس بیبیشهربانو، در دوره قاجار مجالس تعزیه زنانه نیز برپا میشد. که همه تعزیهخوانان و تماشاگران، زن بودند. تعزیه زنان، به سبب تنگناهای عرفی، گسترش نیافت و به منازل ثروتمندان و شاهزادگان محدود شد. تعزیههای درباری در زمان قاجاریان، بهویژه در دوره ناصرالدین شاه، از یکسو شاه را سرگرم میکرد و از سوی دیگر سبب عوامفریبی و دیندار نمایی او میشد و شاید به همین دلیل است که از دیدگاه تاریخی شکوفایی تعزیه در این دوران تنها مرهون توجه شاه و اشراف به تعزیه نبوده است ، بلکه بیشتر مدیون وجود تعزیه گردانهایی است که با ابتکار و خلاقیت خود لباس تازه ای را به قامت تعزیه دوختند؛ بدون آنکه در اصول آن تغییری ایجاد کنند. «خواجه حسینعلی خان» معاصر «فتحعلی شاه» و «محمد شاه»، «میرزا محمد تقی» تعزیه گردان دوران «محمد شاه» و «ناصرالدین شاه» و پسرش «میرزا باقر» ملقب به «معین البکا» و فرزند «معین البکا»، «ناظم البکا» از تعزیه گردانانی بودند که در این دوره معروف بودند. در این میان «میرزا محمد تقی» تعزیه گردان، رکود و یکنواختی را که تعزیه با آن مواجه شده بود، از آن گرفت و به آن جنبه ای از تفنن و نمایش بخشید. پسرش «معین البکا» در ادامه راه پدر، سطح اجرایی تعزیه را بالا برد و تعزیه جدیدی را پی ریزی کرد. او به همراه پسرش دسته های بزرگ تعزیه را با اقتدار رهبری می کردند و با اشارات و حرکات خود بر همه عوامل اجرایی صحنه تسلط داشتند.براساس مدارک موجود معلوم است که در دهه اول ما ه های محرم عهد ناصرالدین شاه تقریبا سیصد مجلس « شبیه خوانی » د ر نمایش خانه های موقت و دائم یعنی تکیه ها و حسینیه ها برپا می شد. اما اوضاع به همین ترتیب باقی نماند. با افول سلطنت قاجار و روی کار آمدن «رضاخان میرپنج» (1304-1320ش) ، به ویژه در دهه دوم سلطنتش، دوران شکوفایی تعزیه هم به سر آمد. سوگواریهای ماه محرّم محدود شد و ممنوعیتهای متعددی بهوجود آمد و بهتدریج برگزاری رسمی مجالس تعزیه متوقف شد، اما اجرای آن در روستاها کمابیش ادامه یافت. رضاخان به دلایل سیاسی و شاید کینهای که به سنتهای مذهبی ایران داشت، برگزاری تعزیه و هر نوع مراسم مذهبی را در ایران ممنوع اعلام کرد تا تعزیه از تکیه دولت و دیگر حسینیه ها و نمایشخانههایی با آن عظمت و شکوه به پهنه روستاها و شهرهای کوچک رانده شود. در دوره پهلوی دوم (1320-1357ش)، پرویز صیاد از 1338ش تا 1349ش چند مجلس تعزیه را بر روی صحنه نمایش (تئاتر) آورد. در 1355ش، «مجمع بینالمللی تعزیه»، با شرکت و سخنرانیِ بسیاری از صاحبنظران و تعزیهشناسان ایرانی و خارجی در شیراز برگزار شد و در آن مجمع، تعزیههایی نیز به اجرا در آمد. تعزیهنامه (یا «مجلس»، «نسخه»، «شبیهنامه»، «نسخه تعزیه»): صرفنظر از کتابهای تاریخ و مَقتَل، منظومههای حماسی – مذهبی درباره شهادت امام علی ، امام حسین و مصائب اهل بیت (علیهما السلام)، از مهمترین منابع تعزیهنامههاست. برخی از منظومههای مهم حماسی – مذهبی را می توان نسخه های زیر نا م برد: 1. خاوران نامه از ابنحسم قهستانی خوسفی که سرودن آن در 830 خاتمه یافت است، 2. حمله حیدری سروده میرزا محمد رفیعخان باذل مشهدی (متوفی 1124)، 3. سرودههای مذهبی محتشم کاشانی، وصال شیرازی شمسالدین محمدکاتبی. ظاهراً مهمترین منبع تعزیهنامهها کتاب منثور روضةالشهداء نوشته کمال واعظ کاشفی سبزواری (متوفی 910) است، زیرا مطالب برخی از تعزیهنامهها شباهتهای فراوانی با مطالب این کتاب دارد. تعزیهنویسها در آغازِ کار اشعار تعزیه را در "بیاض " مینوشتند. هر دفتر شامل یک یا چند "مجلس" تعزیه بود. تعزیهخوانان معمولاً به تناسب ایام برای هر روز موضوع و مجلس ویژهای داشتند. در بعضی نقاط، برای امامزادههای محلی نیز مجالس تعزیه نوشته و اجرا میشده است. تعزیهگردانان برای اجرای تعزیه، متن هر یک از تعزیهخوانان را در نسخهای جداگانه مینوشتند. این نسخهها را " فرد " نیز گفتهاند. در نسخههای تعزیه، گاه شیوه گفتگو و نحوه ورود و خروج تعزیهخوانان به میدان تعزیه مشخص شده است. کاتبان تعزیهنامهها معمولاً نسخهها را با التماس دعا و طلب فاتحه از تعزیهخوان به پایان میرساندند. گاه تعزیهنویس نام خود را بعد از عباراتی چون " سگ درگاه سیدالشهدا (علیهالسلام) "، "کلب آستان علی(علیهالسلام)"، "کاتب الحروف"، "حَرَّرَهُ..." و "رَقَمَ…" مینوشت. تعزیهنامهها منظوم بوده و اشعار آنها در انواع قالبهای شعری و بیشتر وزنهای عروضی و به ندرت بحر طویل، سروده شدهاند. در آغاز، زبان این متون گاه عامیانه و محاورهای بود،اما بهتدریج ارزشهای ادبی یافت. خاورشناسان و نمایندگان دولتهای اروپایی در ایران، بیشترین سهم را در شناسایی و گردآوری تعزیهنامهها داشتهاند. برخی احتمال دادهاند که "جُنگ شهادت" قدیمیترین تعزیهنامه تاریخدار است. اگر تاریخ مکتوب برخی از نسخ تعزیهنامهها قابل اعتماد باشد،میتوان گفت که یکی از کهنترین نمونههای آنها در 1133 نوشته شده است. تعزیه و موسیقی: چون شیوه بیان حوادث در تعزیه مبتنی بر آواز بود، معمولاً تعزیهخوانان با مقامها و گوشههای موسیقی ایرانی آشنایی داشتند.از این رو تعزیه را یکی از مهمترین عوامل حفظ بخشی از نغمات موسیقی ایرانی دانستهاند. در هر تعزیه ممکن بود اشعار در گوشهها و دستگاههای متعددی خوانده شود، البته در سؤال و جوابها لازم بود که تناسب مقامها رعایت شود. ارتباط میان تعزیه و موسیقی تنها از طریق آواز نبوده است، بلکه سازهای موسیقی نیز در مجالس تعزیه بهکار میرفت، چنانکه گاه پیش از آغاز تعزیه و به جای " پیشخوانی " با نواختن برخی سازها، مانند شیپور، طبل، دُهُل، کَرنا، سُرنا، نیلبک، نی، قرهنی، نقاره و سِنج، تماشاگران را برای شنیدن و دیدن تعزیه آماده میکردند. در صحنههای فاقد گفتگو، مثل صحنههای مسافرت یا نبرد یا در وقفههای میان جریان نمایش (آکسیونها)، نیز از ساز استفاده میشد. در تعزیه معمولاً هر یک از سازها کاربرد خاصی داشتند، مثلاً هنگام ورود اشخاص و شروع جنگها طبل میزدند و هنگام وقوع صحنههای حزنآلود شیپور و قرهنی مینواختند. موسیقی تعزیه موجب حفظ و تداوم بسیاری از نغمهها و قطعات موسیقی سازی و آوازی ایران شد و از سوی دیگر، این موسیقی را در مراتب مختلف تحتتأثیر عمیق موسیقی تعزیه وجود دارد. غم نامه تعزیه : اگر تعزیه غمنامه باشد، این است غمنامه تعزیه، که به سیر عامیانه و مذهبی خود برگشت. در دوران «محمدرضاشاه» نیز اگر چه تعزیه باز به میان شهرهای بزرگ بازگشت، ولی هرگز نتوانست جایگاه از دست رفته خود را بازیابد. «تکیه دولت» در پی بازیهای سیاسی، ویران شده بود و مردم گرفتار سرگرمی های تازه و پرهیاهو شدند و دیگر تعزیه را از یاد بردند و اگرچه پس از پیروز ی انقلاب اسلامی ، اندکی تلاش برای اجرای این نمایشها، در گوشه و کنار شهر به چشم می خورد اما هرگز تعزیه به جایگاه بلند و شکوهمند گذشته خود باز نگشت. تعزیه خوان ها ، یک به یک در تنهایی و فراموش شدگیو از همه مهم تر فقر شدید مالی، دار فانی را وداع می گویند و تنها خاطره ای از گذشتههای تاریخی این هنر اصیل و روحانی آن درذهن ها باقی می گذارند. زیرا که به گفته معینالبکاء تعزیه ایران، مرحوم هاشم فیاض:« این حقیقت تلخی است که خارجیها بیشتر به تعزیه ما اهمیت میدهند . در این جا گویی تعزیهخوانان دشمن دارند. تعدادی میخواهند این هنر بومی را از بین ببرند و کوچکترین غفلتی باعث از دست رفتن آن خواهد شد».

از اساتید دعوت شده در شهرک کوندج جهت برگزاری مراسم تعزیه سال ۹۱ استاد صیاد جلیلوند بود که هر چند پنج روز آخر به گروه اصلی اضافه گردید اما با حضورش  به گفته همه تعزیه خوانها و اکثر مردم تعزیه شناس این شهرک چیزی از اساتید بزرگ تعزیه ایران کم نداشت. روز عاشورا که همانند اکثر مکانهایی که تعزیه برگزار می شود در این شهرک نیز تعزیه شهادت امام اجرا گردید که نقش اصلی آن به پیشنهاد سرپرست گروه تعزیه ( حاج علی جلیلوند) به استاد محول گردید که الحق چنان پختگی و صلابتی از خود نشان داد که تحسین همگان را برانگیخت و به اتفاق اذعان کردند در ایران افرادی که بتوانند نقش امام را به این زیبایی اجرا کنند شاید از تعداد انگشتان یک دست تجاوز نکند.این جانب از جانب خود و همه مردم شهرک کوندج از این ذاکر مخلص تشکر نموده و آرزوی طول عمر و سلامت برای ایشان از خداوند منان خواستارم . به امید روزی که از این گنجینه های غنی تعزیه در ایران به خوبی استفاده شود و ضمن قدردانی از هنرشان در جهت رسیدن به جایگاه اصلی شان در این هنر تلاش نمایم.

تعزیه، در لغت به معنی سوگواری [تعزیت ]، برپای داشتن یادبود عزیزان از دست رفته، تسلیت، امر كردن به صبر، و پرسیدن از خویشان مرده است؛ ولی در اصطلاح، به گونه ای از نمایش مذهبی منظوم گفته می شود كه در آن عده ای اهل ذوق و كار آشنا در مناسبتهای مذهبی و به صورت غالب، در جریان سوگواریهای ماه محرم برای باشكوه تر نشان دادن آن مراسم و یا به نیت آمرزیده شدن مردگان، آرزوی بهره مندی از شفاعت اولیای خدا به روز رستخیز، تشفی خاطر، بازیافت تندرستی، و یا برای نشان دادن ارادت و اخلاص فزون از اندازه به اولیا ـ به ویژه اهل بیت پیامبر علیهم السلام، با رعایت آداب و رسوم و تمهیدهایی خاص و نیز بهره گیری از ابزارها و نواها و گاه نقوش زنده برخی از موضوعات مذهبی و تاریخی مربوط به اهل بیت ـ به ویژه واقعه كربلا [امام حسین؛ واقعه كربلا] را پیش چشم بینندگان بازآفرینند. بر خلاف معنی لغوی تعزیه، غم انگیز بودن شرط حتمی آن نیست و ممكن است گاه شادی بخش نیز باشد. بدین معنی كه اگر چه هسته اصلی آن گونه ای سوگواری و یاد كرد و بزرگداشت خاطره مصائب اندوهباری است كه بر اهل بیت و به ویژه امام حسین (ع) و یاران نزدیكش رفته است، اما با گذشت زمان و تحول و تكامل كمی و كیفی و گونه گونی و تعدد آن تعزیه هایی در ذم دشمنان دین و خاندان پیامبر (ص) پرداخت شده كه نه تنها صفت اندوهبار بودن را از دست داده، بلكه سخت مضحك و خنده آور نیز هستند [تعزیه مضحك ] . در این میان تعزیه هایی تفریحی نیز چهره نمایانده اند. كه از آن جمله اند: تعزیه های درةالصدف، امیر تیمور، حضرت یوسف، و عروسی دختر قریش. شیوه برپا كردن آن نیز چنین است كه با پایان گرفتن هر مجلس سوگواری یا دسته روی ـ و یا حتی به صورتی جداگانه ـ عده ای شبیه خوان [شبیه ] در هر جایی كه مناسب تشخیص دهند، می ایستند و نوازندگانی كه از قبل همراه آنانند به زدن طبل یا شیپور آغاز می كنند و در همان میان نیز زمینه را برای برپا كردن تعزیه آماده می سازند. این زمینه معمولا عبارت است از شكل دادن دایره ای محل نمایش، جای دادن سكوهایی كوچك و بزرگ [تختگاه ] برای مشخص نمودن شأن و مرتبه اشخاص نمایش، و همچنین [علم ] و [كتل ]، و نصب پرچمهای سبز و سرخ و سیاه. زدن طبل و شیپور در چنین لحظه و مناسبتها به خودی خود پیام از اجرای نمایش تعزیه می دهد. به محض گردآمدن عده ای تماشاگر شبیه خوانی كه از شخصیتهای شناخته شده تر نمایش است، ابیاتی چند را به عنوان درآمد برمی خواند.      

 

پیشخوانی گفتا حر دلاور در دستگاه شور گوشه سلمک اجرا می شود :

 

گفتا حر دلاور     (۲)   ابن سعد دغا را  (۲)

تاج ریاست زتو     (۲)   شمشیر و خنجر ما را (۲)

  ما طالب وفاییم خریده ایم جفا را

ما طالب وفاییم خریده ایم جفا را

هرکس به قدر فهمش فهمیده مدعا را

ما طالب وفاییم خریده ایم جفا را

حبیب و ریش سفید(۲) در قتلگه رو نمود(۲)

شمشیر بران به کف(۲) چون شیر و در شکارا(۲)

عشق و می حقیقت با نغمه نگارا              عشق و می حقیقت با نغمه نگارا 

در رقص و حالت آرد ُپیران پارسا را            قاسم به گریه گفتا(۲) عروس مه لقا را(۲)

هرجا گلی ببینی(۲) کن یاد روی ما را(۲)  در قتلگه چون آیی ُ بنشین به بالین من

شاید که باز و بینی دیدار آشنا را                  هنگام تنگدستی پیشه نما قناعت

کین کیمیای هستی قارون کند گدا را

برگزاری مراسم عزاداری سالار و سرور شهیدان حضرت امام حسین (ع) در اقصی نقاط کشور مان در روز تاسوعا از حال و هوای خاصی برخوردار است که یکی از مراسم خاص و ویژه که شاید نظیر آن را در هیچ جای ایران نتوان مشاهده کرد برگزاری مراسم روز تاسوعا در کوندج می باشد که خواندن تعزیه و برگزاری این مراسم قدمت چندین صده دارد. در روز تاسوعا در این روستا که برگزاری مراسم تاسوعا ساعت ۱۳ برگزار می شود هزاران نفر از مردم خود روستا و دیگر نقاطی که از برگزاری این مراسم اطلاع دارند در میدان اصلی و به نوعی قتلگاه حاضر می شوند و تعداد بسیاری از کسانی که نذر دارند گوسفندانی جهت ذبح به قتلگاه می آورند و قبل از شروع  تعزیه خوان شبیه به حضرت عباس باید لباس پوشیده و علم به دست در ابتدای قتلگاه قرار بگیرد و پس از گذار از مکانهای در نظر گرفته شده که ذبح گوسفندان انجام میشود در بین خیل عظیم جمعیت به انتهای قتلگاه روانه  شود. در این مسیر که چند صد متر بیشتر نیست با توجه به خیل عظیم جمعیت و ادای احترام مردم علاقمند و شیفته ابوالفضل به تعزیه خوان این نقش که شامل ادای نذر -ُ بستن دخیل به پرچم حضرت عباس- ُ کشتن قربانی ُ- دست کشیدن و بوسیدن سر روی اجرا کننده این نقش با توسل به حضرت عباس جهت شفا -ُ قربانی کردن-  و ... می باشد حال و هوای خاص معنوی عجیبی در این میدان قابل مشاهده است که هیچ قلمی یارای نگاشتن و وصف این مناظر را ندارد که این حقیر پیشنهاد می کند دوستداران حتما این مراسم را ببینند و از دست ندهند. پس از برگزاری این مراسم تعزیه حضرت عباس شروع می شود و تا اذان ادامه می یابد. بار دیگر دیدن این مراسم را در روز تاسوعا در شهرک کوندج به علاقمندان توصیه می کنم.

حاج علی جلیلوند.۱۵ آبان نود یک

به مناسبت فرا رسیدن ماه محرم مراسم تعزیه خوانی در شهرک کوندج  از توابع استان قزوین برگزار می شود اعضای این گروه که به سرپرستی حاج علی جلیلوند به ایفای نقش خواهند پرداخت عبارتند از :

الف : اولیا خوانها

۱- حسین جلیلوند

۲- علی رضا جلیلوند

۳- حمید شیخی

۴- محمد خردمند

۵- محمد جلیلوند

۶- حاج علی جلیلوند

ب: اشقیا خوانها :

۱- علی رضا نصوحی

۲- غلامرضا بهتویی

۳- حمید صمد بین

ج: نوازنده

رسول آقا بابایی

شایان ذکر شروع مراسم از روز اول محرم راس ساعت ۱۴ و روز عاشورا ۸ صبح خواهد بود.